Suçluluk Duygusu İle Başa Çıkmak

Suçluluk duygusu kısaca şöyle tanımlanabilir. Suçluluk duygusu yapılması gerektiğine inandığınız ya da tam tersine yapılmaması gerektiğine inandığınız şeylerin ...

Suçluluk Duygusu İle Başa Çıkmak
Editör: Şirin Nayir
01 Ağustos 2020 - 13:46

Suçluluk Duygusu İle Başa Çıkmak
Suçluluk duygusu kısaca şöyle tanımlanabilir. Suçluluk duygusu yapılması gerektiğine inandığınız ya da tam tersine yapılmaması gerektiğine inandığınız şeylerin yapılması halinde yaşanan çatışma duygusu olarak tanımlanabilir. Böyle bir duruma düşmek tahammül edilmesi zor bir duygusal konuma girilmesi anlamına gelir.

Suçluluk duygusu yaşıyor iseniz kendinize ya da bir başkasına olumsuz etkileyebilecek birtakım davranışlara sebep olmanız mümkündür Bazı hallerde suçluluk duygusu o kadar büyür ki, kendinizi bunalmış ve çaresiz hissedersiniz.



Suçluluk duygusu ya da utanç duygusu kendinizi kötü hissetmenize neden olan birbirine benzeyen duygu durumlarıdır. Suçluluk duygusu genelde yaptığınız ya da yapmadığınız şeylerle ilgilidir. Fakat utanç duygusu daha çok kendinizi kötü, değersiz hatta nefret dolu hissetmenize yol açar. Utanç duygusu çok köklü bir duygu olup, genelleştirilip hayata yayıldığında son derece acı verici ve yıkıcı bir hale gelir. 

Utanç ve suçluluk duygusunun hayatınızı nasıl ve ne kadar yıkabileceğini tahmin dahi edemezsiniz. Suçluluk duygusu çocukluk döneminde öğrenilir. Bu duygunun asıl görevi, yanlış bir davranışta bulunduğunuzda bunu hissetmenizi sağlamak ve kendi davranışlarınız hakkında bilgi sahibi olmanız, buna bağlı olarak da kendinizi geliştirmenizi sağlamaktır. Bir bakıma aynı hatayı 2 kez yapmanızı önlemektir diyebiliriz.

Sağlıksız Suçluluk Duygusu

Sağlıksız suçluluk duygusu hissedildiğinde kendinize hata yapma izni vermezsiniz. Böylece hem kendinizden hem de başkalarından çok fazla beklentiye girersiniz ve hem kendinize hem de başkalarına çok fazla yüklenirsiniz. 

Hissedilen suçluluk duygusu yapılan davranış ile orantılı değilse ya da akut bir sıkıntı haline sebep oluyorsa sağlıksızıdır. Sağlıksız suçluluk duygusu oluşumuna sebep olan faktörler şunlardır:

Toplumsal Değer Kavramları Arasında Farklılık Olması  

Buna örnek olarak şu durum verilebilir:
Bazı toplumlarda cinsel açıdan çok katı tutumlar izlenirken, bir başka toplumda bu kadar katı tutum uygulanması bir yana tam tersine kişiler cinsel anlamda özgür bırakılırlar. Böyle bir durumda serbest kültürde yetişen kişi yeni girdiği topumun katı talepleri ile karşılaştığında kendi cinsel davranışları, eğilimleri ya da tercihleri konusunda kolayca suçluluk duygusu geliştirebilir.

Kişiye Aşırı Sert ya da Küfürlü Bir Disiplin Uygulanmış Olması
Çocuk, küçükken kendisine dayatılan davranış kuralları, küfürlü ya da aşırı baskı ile hayata geçirilmiş ise sürekli bir cezalandırılma korkusu içinde olur. Bu durumda yetişkin bir birey olduğunuzda yüksek derecede suçluluk hissi geliştirebilirsiniz.  

Gerçekçi Olmayan Davranış Standartları Konulması
Hiç kimsenin mükemmel olması mümkün değildir. Eğer kendinizden hiçbir zaman öfkelenmemek, daima gerçeği söylemek ve hiç kimse hakkında hiçbir zaman olumsuz duygular beslememek gibi imkansız davranışlar beliyorsanız, kaçınılmaz olarak çoğu kez suçluluk duygusu ile karşı karşıya kalırsınız.

Davranışın Yanlış Olduğu ve Telafisinin Mümkün Olmadığının  Düşünülmesi
Bazı durumlarda daha sonra suçluluk hissedebileceğiniz davranışlarda bulunabilirsiniz. Bazen de  suçluluk duygusu o kadar şiddetli bir hale gelir ki, bunu hiç kimseye söyleyemezsiniz ya da davranışınızın telafisi olmadığına inandığınız için   koşulları  değiştirmeye çalışmazsınız. Bu tip durumlarda hissedilen duygu sağlıksız suçluluk duygusudur. Bu da uzun vadede aşırı kaygı hissedilmesine yol açar. 

Suçluluk Duygusunun Hayatınız Üzerindeki Etkileri Ne Olabilir?
Yaşamınızda her şeyi doğru yapmaya çalışırsanız kendinizi aşırı bir sorumluluk duygusu ile boğarsınız. Herkesi mutlu etmek için, kendinizi hırpalayacak şekilde fazla çabalarsınız. Kendi benliğinizden çok fazla ödün verebilirsiniz ya da başkaları için çok fazla şeyler yapmaya istekli olabilirsiniz. 

Aşırı Derecede Vicdanlı Olabilirsiniz
Kendi ihtiyaç ve gereksinimlerinizi göz ardı ettiğiniz takdirde, başkalarına olabilecek herhangi bir olumsuz olaya neden olacağınız düşüncesi ile yapacağınız her eylemden çekinebilirsiniz.

Aşırı Hassas Hale Gelirsiniz
Yaşamınızın her alanında vereceğiniz kararların doğru ya da yanlış kısmını incelersiniz. Böylece bütün kişisel davranışlarınız, sözleriniz ve kararlarınız konusunda takıntılı bir hale gelebilirsiniz.  

Hareketsiz (Eylemsiz ) Kalırsınız 
Yapacağınız davranışlar ve söyleyebileceğiniz sözlerin etkisi üzerine çok fazla düşünürseniz, eninde sonunda yanlış karar verme korkusu nedeni ile çökersiniz.

Karar Verme Sürecinize Müdahale Edilir
Kendinize bütün kararlarınızın doğru olması için o kadar baskı yaparsınız ki, yanlış bir karar vermeniz ihtimali yüzünden bir türlü karar veremezsiniz.

Kendinizi Yadsıyabilirsiniz
Suçluluk duygunuz o kadar yoğun olabilir ki, önce başkalarını inceleyerek daha az suçluluk hissetme yolunu seçebilirsiniz. Böylece durumu kendinizi reddetmeye kadar vardırabilirsiniz. Suçluluk duygunuz o kadar baskındır ki, kendinizden önce başkalarına hizmet etmenin çok daha iyi olduğuna inanabilirsiniz.

Kendinize Ait Bütün Duygulara Karşı Kayıtsız Kalmanızın İyi Bir Şey Olduğuna İnanırsınız

Suçluluk duygusunun yoğunluğu nedeni ile, hayatın her insana sunduğu gibi size de sunduğu hoş  duyguları yaşamanız imkansız hale gelir. Kendinizi duygusal anlamda engelleyebilir ya da kapatabilirsiniz. Dikkatiniz her zaman olumsuza yöneltirsiniz.

Suçluluk Duygusu Sizi Yanlış Yönlendirir
Suçluluk duygusunun gerisinde çok fazla mantıksız inanç olduğu için duygularınızı doğru olarak çözümlemeyebilirsiniz. Suçluluk duygusu hissederken kendinize karşı tarafsız bir değerlendirme yapabilmeniz önemlidir. Kararlarınız ancak bu şekilde rasyonel sebeplerle desteklenir ve sağlamlaşır.  

Suçluluk Duygusunu Uzaklaştırmak İçin Kararlı Olun
Suçluluk duygusunun getirdiği rahatsızlık hissi değişim ihtiyacının bir göstergesidir. Bu duygudan kaçmayın tam tersine üzerine giderek, gerekli değişiklikleri yapın ve onunla baş edin.

Suçluluk Duygusu İle Baş Edebilmek 
Suçluluk duyguları önemli olduğu zaman bunun farkına varmak ve bu duygular önemsiz olduğunda ise kolayca gitmesini sağlayabilmek gerekir.

Öncelikle Hissettiğiniz Suçluluk Duygusunu Tanımlayın Ve Bunun Arkasındaki Amacın Farkına Varın

Suçluluk duygusu, yaptığınız davranışlar sonucu bir başkasına ve/veya kendinize zarar verdiğinizde, kendinizi incittiğinizde bu durumun üstesinden gelebilmeniz, büyümeniz ve olgunlaşmanız için yardımcı olan bir duygudur. Suçluluk duygusu bir başkasına karşı uygunsuz sözler söylemeniz ya da bütün zamanınızı işinize ayırarak ailenizle hiç vakit geçirmemenizin yanlış olduğu konusunda verilen bir alarm sinyali olarak da tanımlanabilir. Bu alarmın verdiği sinyaller şunlardır:

Davranışlarınız değiştirin,
Başkasına ya da kendinize zarar veriyorsunuz,
Önem verdiğiniz şeyleri kaybedebilirsiniz

Bu sinyaller ‘’Sağlıklı Suçluluk Duygusu’’ olarak tanımlanır.  Böyle hallerde suçluluk duygusu ile baş edebilmek davranışlarınızın sorumluluğunu almanıza yardımcı olur. 

Asıl sorun, davranışınızda bir suç unsuru bulunmadığında, yapılan davranışı ya da söylenenleri uzun uzadıya gözden geçirmenize gerek olmadığı zamanlarda da suçluluk hissinin duyulması ile ortaya çıkar.

Bu duruma örnek olarak annenin çalışma hayatına dönerken hissettiği suçluluk duygusunu verebiliriz. Aslında suçluluk hissedilmesine gerek yoktur. Her iki ebeveyn de çalıştığı halde çocuk duygusal anlamda sağlıklı yetişebilir. Ama yine de anne suçluluk hissini kendinden uzaklaştıramaz. Burada annenin hissettiği suçluluk duygusu rasyonel bir amaca hizmet etmediği için ‘’Sağlıksız Suçluluk Duygusu’’ olarak tanımlanır.

Değişiklikleri Ertelemeyin
Eğer hissettiğiniz suçluluk duygusu mantıklı bir amaca yönelik ise yani sağlıklı bir suçluluk duygusu hissediyorsanız,  sorun olan davranışınızı düzeltmek için vakit kaybetmeden harekete geçin.

Pek çok insan kendini cezalandırma hevesinden vazgeçmediği için suçluluk duygusu yıllar geçtikçe  onları daha fazla aşağı çeker. Dikkatsiz bir yorum yaptığınız kişiden özür dileyerek, kolayca durumu düzeltebilirsiniz.

Fakat çalışma saatleriniz çok fazla olduğu için ailenizi ihmal ettiğinizi fark etmeniz ve yeni bir düzen oluşturmanız biraz daha karmaşık olduğu için yeni düzenleme daha çok vakit alabilir. Sağlıklı suçluluk duygusu kendinize güveninizi güçlendirmek ya da sizin için önemli olan ilişkileri çıkmaza sokmamak için daha farklı bir şeyler yapmanız gerektiğini vurgular. 

Oysaki sağlıksız suçluluk duygusunda yapılması mantıklı olan şeyler yapıldığı halde, kişi kendini kötü hissetmektedir.  Yanlış Bir Şey Yaptığınızı Kabul Edin ve İlerleyin

Eğer birisini ya da birilerini incitecek bir şeyler yaptıysanız, bahse konu hatayı kabul edin.  Geçen zamanı hiç kimse değiştiremez. Geçmişe yönelik fazla bir şeyler yapılamayacağını kabul edin. Fakat bundan sonrası için davranışınızda değişiklik yaratabilirsiniz. Uygunsuz davranış için vakit geçirmeden özür dileyin ya da bu davranışınızı telafi edecek davranışlarda bulunun. Ama bundan sonrasında, bu konuyu düşünmeyi bırakın. Sürekli olarak daha çok şey yapmanız gerektiğine konsantre olursanız suçluluk duygusu yaşamınızı tahrip etmeye başlar.  

Sorunlu davranışı fark eder etmez ne kadar hızlı hareket ederseniz, kendinizi o kadar iyi hissedersiniz. Böylece suçluluk hissinden de daha çabuk kurtulursunuz.

Bu konuda takıntılı olursanız ya da herhangi bir telafi yoluna gitmezseniz suçluluk hissiniz devam eder. Yapılacak en iyi şey yanlış yapmış olduğunuzu kabul edip, gerekli değişiklikleri yaptıktan sonra yolunuza devam etmektir.

Davranışlardan Ders Alın
Suçluluk hissinin amacı yalnızca kişinin kendini kötü hissetmesini sağlamak değildir. Asıl amacı deneyimlerinizden bir şeyler öğrenilmesini sağlamaktır. Eğer davranışlardaki hata fark edilip öğrenilirse, aynı hatanın tekrarlanma ihtimali azalır.

Sağlıklı suçluluk duygusunda bu durum geçerlidir. Fakat sağlıksız suçluluk duygusu hissedildiğinde yani aslında yapılan bir hata olmadığı halde suçluluk duygusu hissediliyorsa bu durumda öğrenilecek bir ders yoktur.

Bu durumda diğer insanlar suçlu hissetmezken, sizin neden suçluluk hissettiğinizi anlamakta yarar vardır. Söz gelimi çalışma saatlerinde bir süre oyun oynayan kişi suçluluk hissedebilir.

Ancak bunu sebebi uzun yıllar başkaları için bir şeyler yapmak ve çalışmak gibi bir tutumun çok da doğru olmadığının kavranması ve davranışların yeniden şekillendirilmesine çalışmak olabilir.

Doğada Mükemmellik Yoktur
Hepimizin bildiği gibi mükemmel insan yoktur. Aslında mükemmel olunmasına gerek de yoktur. Sürekli mükemmellik arayışı içinde olmak hiçbir zaman ulaşılamayacak başarı yani başarısızlık için en iyi formüllerden birisidir. Herkes hata yapabilir ve pek çok insan en sonunda hatasının farkına vardığında suçu kabullenerek düzeltme yoluna girer. Burada anahtar düşünce, yapılan hatanın ve yalnızca insan olunduğunun, mükemmel olunmadığının kabul edilmesidir. 

Sürekli kendinizi suçlamanın ve benlik saygınızı bozmanın hiçbir anlamı ve yararı yoktur.  Siz mükemmel değilsiniz, diğer insanlar da değil… Hepsi bu kadar basit!

Suçluluk duygusu ile başa çıkmak ve suçluluk duygusundan kurtularak daha özgür bir hayat yaşayabilirsiniz. Bu her zaman çok kolay değildir. Çünkü suçluluk duygusundan kurtulmak temelde ne olursa olsun kişinin kendini bağışlaması gerektirir. Kendinizi affetmek hem dürüst olmayı hem de kendinizi olduğunuz gibi kabul etmeyi gerektirir.

Psikoterapiden yararlanılarak suçluluk duygunuzu keşfedebilir ve ondan kurtulabilirsiniz.

FACEBOOK YORUMLAR

YORUMLAR

  • 0 Yorum